Мӯҳлати норозигӣ ба фармони суд дар Тоҷикистон даҳ рӯз аст — вале на аз санае, ки дар фармон навишта шудааст, балки аз рӯзе, ки шумо фармонро гирифтед (қисми 1 моддаи 131 Кодекси мурофиавии граждании ҶТ). Ҳамин фарқ аксар вақт ҳал мекунад, ки шумо ҳанӯз метавонед ҳимоя шавед ё не. Дар поён нишон медиҳем, ки рӯзи якум ва рӯзи охирин чӣ тавр ҳисоб мешаванд, бо рӯзҳои истироҳат ва почта чӣ бояд кард ва агар фармонро хешованд гирифта бошад, чӣ мешавад.
Қонун чӣ мегӯяд: як ҷумла, ки ҳама чизро ҳал мекунад
«Қарздор ҳуқуқ дорад дар мӯҳлати даҳ рӯз аз рӯзи гирифтани фармон оид ба он норозигии худро дар шакли хаттӣ ба суд пешниҳод кунад.»
Аз ин ҷумла се чизро бояд дақиқ фаҳмид:
- Даҳ рӯз — рӯзҳои тақвимӣ. Рӯзҳои истироҳат аз ҳисоб хориҷ намешаванд.
- Аз рӯзи гирифтан — на аз санаи қабули фармон ва на аз рӯзе, ки шумо онро бори аввал хондед.
- Дар шакли хаттӣ — занг ба суд ё гуфтугӯи шифоҳӣ дар девонхонаи суд норозигӣ ҳисоб намешавад.
Судя бояд фармонро на дертар аз як рӯз пас аз қабули он ба қарздор фиристад (қисми 1 моддаи 131), вале роҳи мактуб то дасти шумо метавонад якчанд рӯз ё ҳафта давом кунад. Худи фармон ҳатман дар бораи ин мӯҳлат огоҳ намекунад — бисёриҳо дар бораи даҳ рӯз танҳо вақте мефаҳманд, ки он аллакай гузаштааст.
Агар ҳанӯз боварӣ надоред, ки ин ҳуҷҷат чист ва чаро шуморо ба суд даъват накарданд, аввал қадамҳои аввал пас аз гирифтани фармони суд-ро хонед.
Мӯҳлати норозигӣ ба фармони суд: рӯзҳоро чӣ тавр ҳисоб кардан
Ҷараёни мӯҳлат рӯзи дигар пас аз гирифтан оғоз меёбад (қисми 3 моддаи 109). Рӯзе, ки шумо фармонро гирифтед, ҳисоб намешавад. Қоидаи содда: ба санаи гирифтан даҳ рӯз илова кунед — ин рӯзи охирин аст.
| Фармонро гирифтед | Рӯзи якуми мӯҳлат | Рӯзи охирин |
|---|---|---|
| 3 март | 4 март | 13 март |
| 25 январ | 26 январ | 4 феврал |
| 25 март | 26 март | 4 апрел |
| 28 октябр | 29 октябр | 7 ноябр |
| Рӯзи даҳум ба рӯзи истироҳат ё ҷашн рост омад | — | Рӯзи кории навбатӣ (қисми 2 моддаи 110) |
Вақте ки мӯҳлат аз як моҳ ба моҳи дигар мегузарад, рӯзҳоро дар тақвими телефон бо ангушт ҳисоб кунед — ҳамин ҷо одамон бештар хато мекунанд, чунки моҳҳо 30 ё 31 рӯз доранд.
Агар рӯзи охирин рӯзи истироҳат бошад
Агар рӯзи охирини мӯҳлат ба рӯзи ғайрикорӣ рост ояд, мӯҳлат дар рӯзи кории навбатӣ ба охир мерасад (қисми 2 моддаи 110). Вале ба ин қоида танҳо ҳамчун захираи охирин такя кунед: беҳтар аст, ки норозигӣ чанд рӯз пеш аз мӯҳлат супорида шавад.
- Санаи гирифтанро аз конверт ё огоҳиномаи супоридан ёбед.
- Ба он даҳ рӯз илова кунед — ин рӯзи охирини қонунӣ аст.
- Агар он рӯзи истироҳат ё ҷашн бошад, рӯзи кории навбатиро ёбед.
- Аз рӯзи охирин се рӯз кам кунед ва онро мӯҳлати худатон донед — барои чоп, имзо ва роҳ то суд.
Почта то соати 24:00, девонхона то анҷоми рӯзи корӣ
Кай норозигӣ сари вақт супоридашуда ҳисоб мешавад, аз роҳи супоридан вобаста аст. Кодекс дар ин бора нисбатан мулоим аст:
- Бо почта. Мӯҳлат гузашта ҳисоб намешавад, агар ҳуҷҷат то соати 24:00-и рӯзи охирин ба почта супорида шуда бошад (қисми 3 моддаи 110). Мактуби фармоишӣ бо огоҳиномаи супоридан фиристед.
- Шахсан ба девонхонаи суд. Дар рӯзи охирин то анҷоми вақти кории девонхона супоридан мумкин аст (қисми 4 моддаи 110). Ду нусха баред ва дар нусхаи дуюм қайди қабулро бо сана гиред.
- Бо курер. Қоидаи 24:00 дар қонун маҳз дар бораи почта гуфта шудааст. Агар курер интихоб кунед, кӯшиш кунед, ки ҳуҷҷат то рӯзи охирин ба суд расад, ва тасдиқи супориданро нигоҳ доред.
- Электронӣ. Қонун онро иҷозат медиҳад, вале имзои электронии рақамӣ лозим аст ва хидмати кории супориш дар сомонаи судҳо ёфт нашуд. Ба ин роҳ такя накунед.
Агар фармонро хешованд ё ҷои кор гирифта бошад
Агар шуморо дар хона наёбанд, ҳуҷҷати судӣ метавонад ба яке аз аъзои болиғи оилае, ки бо шумо зиндагӣ мекунад, супорида шавад; ҳангоми набудани онҳо — ба ташкилоти истифодаи манзил, ҷамоат ё маъмурияти ҷои кор (қисми 2 моддаи 118). Яъне даҳ рӯз метавонад бе огоҳии шумо оғоз шавад: модар конвертро гирифт, онро дар ҷевон гузошт — ва рӯзҳо мегузаранд.
Оё супоридан ба ташкилот ё рад кардани гирифтани ҳуҷҷат мӯҳлати моддаи 131-ро оғоз мекунад — қонун инро равшан намегӯяд, ва ин саволест барои ҳуқуқшинос. Ба санаи дертар умед набандед. Беҳтараш:
- аз аъзои оила пурсед, ки оё аз суд мактуб омада буд ва кай;
- дар ташкилоти истифодаи манзил ё дар ҷои кор пурсед, ки барои шумо ҳуҷҷат гирифтаанд ё не;
- дар девонхонаи суд санаи супоридан аз огоҳиномаеро, ки ба суд баргаштааст, бифаҳмед;
- ҳамеша бо санаи аз ҳама барвақттар кор кунед.
Агар то фаҳмидани шумо даҳ рӯз аллакай гузашта бошад, дар бораи роҳҳои боқимонда дар мақолаи мӯҳлати норозигӣ гузашт — чӣ кор кардан мумкин аст хонед.
Агар санаи гирифтанро намедонед: ду хатои маъмул
Санаи гирифтан дар худи фармон одатан навишта намешавад. Онро аз мӯҳри почта дар конверт, аз огоҳиномаи супоридан, ки бо имзои шумо ба суд бармегардад, ё аз сабти курер муайян кардан мумкин аст. Агар ҳеҷ кадоме дар даст набошад, бо рақами парванда аз фармон ба девонхонаи суд муроҷиат кунед.
Хатои якум: ҳисоб аз санаи фармон ва даст кашидан
Одам мебинад, ки аз санаи фармон аллакай ду ҳафта гузаштааст, ва фикр мекунад, ки дер шуд. Аммо мӯҳлат аз рӯзи гирифтан ҳисоб мешавад — шояд ҳанӯз чанд рӯз боқӣ бошад. Пеш аз даст кашидан санаи гирифтанро санҷед ва фавран амал кунед.
Хатои дуюм: ҳисоб аз рӯзе, ки худатон фармонро дидед
Агар фармонро хешованд ҳафтаи гузашта гирифта бошад, суд метавонад мӯҳлатро аз ҳамон рӯз ҳисоб кунад. Норозигие, ки дер ва бе аризаи барқарор кардани мӯҳлат супорида шудааст, бе баррасӣ баргардонида мешавад (қисми 2 моддаи 111).
Нақшаи даҳ рӯз: чӣ кор ва кай кардан
Инро ҳам донед: бекор шудани фармон қарзро нест намекунад. Ситонанда метавонад ҳамон талаботро бо тартиби мурофиаи даъвоӣ пешниҳод кунад (қисми 2 моддаи 132), ва он ҷо шуморо даъват мекунанд ва далелҳои ҳарду тараф баррасӣ мешаванд. Натиҷаи он парвандаро касе пешакӣ кафолат дода наметавонад.
Хулоса: мӯҳлати норозигӣ ба фармони суд кӯтоҳ, вале фаҳмо аст — даҳ рӯзи тақвимӣ аз рӯзи дигари баъд аз гирифтан. Конвертро нигоҳ доред, рӯзи охиринро ҳозир ҳисоб кунед ва норозигиро чанд рӯз пеш аз он супоред.